Lage glucose (suiker) waarden
Bent u ook wel eens bang voor te lage glucosewaarden? Gelukkig komt dat bij gebruik van de meeste glucoseverlagende medicijnen niet vaak voor, bij behandeling met insuline echter wel. We streven doorgaans naar glucosewaarden tussen 4 en 9 mmol/l. Af en toe iets hogere of lagere waarden zijn daarbij onvermijdelijk en meestal zonder klachten.
Bij een bloedglucose onder 4,0 mmol/l spreekt men van hypoglycemie, of kortweg een hypo, al ontstaan klachten meestal pas bij lagere waarden. Hypo betekent te weinig, en glycemie betekent glucose in het bloed.
Klachten en verschijnselen van een hypo
De klachten en verschijnselen van een hypo wisselen met de mate en snelheid waarmee de glucose daalt, en soms van persoon tot persoon.
Klachten ontstaan doorgaans bij een bloedglucose onder de 3,5 - 3,8 mmol/l. Als de bloedglucose langere tijd hoog is geweest (boven de 10 mmol/l) dan kan een glucosedaling tot normale waarden soms al hypo klachten geven. Het lichaam moet dan weer een tijdje leren wennen aan waarden tussen de 4 en 9 mmol/l.
Een van de eerste verschijnselen is een hongergevoel. Soms heeft u al iets gegeten voor u in de gaten heeft dat er een hypo dreigt.
Andere vroege symptomen kunnen zijn: zweten, beven, bleekheid, wazig zien, hartkloppingen en prikkelbaarheid. Ze zijn een gevolg van de aanmaak van stresshormonen, net zoals gebeurt als je erg angstig of geschrokken bent. Deze symptomen zijn zeer nuttig, omdat ze u waarschuwen dat u op dat moment iets moet doen. Bij gebruik van SU tabletten komt verdere daling van de bloedglucose vaak niet voor, maar bij insulinegebruik kan dat wel. Als de glucose daalt onder 3 mmol/l krijgen de hersenen last van het glucosetekort. Dat kan leiden tot duizeligheid, concentratiestoornissen, met dubbele tong praten, hoofdpijn, dronkemansgedrag, sufheid of verwardheid.
Indien dat onbehandeld zou blijven daalt de glucose verder, met toenemende sufheid, soms met trekkingen, welke kan uitmonden in een hypoglycemische coma. Dat komt bij type 2 diabetes gelukkig niet vaak voor. Eigenlijk alleen bij langdurig gebruik van insuline en verlies van het gevoel van de waarschuwingssignalen.
Hoe ontstaat een hypo?
Diabetes is een ziekte met verhoogde glucosewaarden. Alleen bij behandeling met bloedglucose verlagende medicatie kan een hypo ontstaan. Bij behandeling met insuline komen hypo's nogal eens voor, maar soms ook bij bepaalde tabletten. Hoe komt dat?
Bij iemand zonder diabetes wordt bij een dalend glucosegehalte (zoals na een tijd zonder eten of na forse inspanning) de insuline afgifte geremd. Bij gebruik van insuline of tabletten die de insuline afgifte stimuleren, werkt dat beveiligingsmechanisme echter niet. Dan kan er meer insuline in het bloed zijn dan nodig is voor het verwerken van de hoeveelheid bloedglucose op dat moment, met als gevolg een hypo.
Tabletten die de insuline afgifte stimuleren zijn de zogenoemde SU tabletten (zoals tolbutamide, glibenclamide, glimepiride en gliclazide) en ook repaglinide. Tabletten met een andere werking (zoals metformine of SGLT2-remmers) geven geen hypo’s. Ook bij GLP-1-analogen en DPP-4-remmers komen hypo’s zelden voor.
Een hypo ontstaat niet zomaar, meestal is er een bepaalde aanleiding of uitlokkende factor.
Zo kan een hypo ontstaan als u, in combinatie met insuline, te weinig koolhydraten heeft gegeten, meer inspanning heeft verricht dan u had verwacht of na fors alcohol gebruik.
Het kan ook zijn dat u flink bent afgevallen zonder dat de dosis van uw medicatie tijdig is verlaagd. Zelfs per ongeluk teveel tabletten slikken of teveel insuline spuiten komt wel eens voor. Sommige insulinegebruikers neigen tot hypo's bij stress of rond de menstruatie.
Hypo's bij SU tabletten zijn meestal niet ernstig of gevaarlijk, maar wel vervelend. Ernstige hypo's komen bij SU tabletten vrijwel alleen voor bij mensen op hoge leeftijd, met verminderde lever- of nierfunctie, die tal van medicijnen gebruiken en slecht eten.
Het loont absoluut de moeite om bij een hypo na te gaan of er een uitlokkende factor was, zodat een volgende hypo wellicht kan worden vermeden.
Wat te doen bij een hypo?
Hypo's zijn vervelend en soms beangstigend, maar als u de juiste actie onderneemt op het moment dat er vroege symptomen optreden, kunt u vermijden dat de hypo doorzet.
Wat is de juiste actie?
Glucose innemen, en voor volwassenen gaat het om 20 gram! Tabletten druivensuiker (=dextrose/=glucose) hebben het snelste effect. Daar zijn verschillende soorten van, variërend van 1,5 tot 4 gram glucose per tablet. Kijk dus goed welke tabletten u heeft, en hoeveel daarvan overeenkomen met 20 gram!
Andere suikerbronnen (zoals kristalsuiker en vruchtensap) hebben een trager effect dan druivensuiker, omdat ze ook fructose (vruchtensuiker) bevatten, dat veel trager dan glucose in het bloed wordt opgenomen. Ze zijn nuttig als u geen druivensuikertabletten bij de hand heeft.
Goede voorbeelden zijn: een glas high energy sportdrank (1/4 fles van 500 ml), óf 4 medium suikerklontjes dan wel een heel volle eetlepel suiker opgelost in water, óf een groot glas gewone frisdrank (dus geen dieet- of light drankjes).
Wanneer u aan zelfcontrole doet, meet dan (zeker de eerste keren of als u twijfelt) uw bloedglucose, en herhaal dat na ongeveer 20 minuten. Ook al voelt u zich inmiddels beter, de bloedglucose kan nog laag zijn. Na een snelle glucosestijging door glucose inname, kan de glucose weer dalen. Neem dus een boterham, of een gewoon als u net aan een maaltijd toe was.
Sommige insuline gebruikers voelen een hypo niet altijd tijdig aankomen. Dan is het van belang dat ook de naaste omgeving weet wat bij hen de eerste klachten en verschijnselen van een hypo zijn, zodat zij actie kunnen ondernemen.
Als de vroege symptomen niet tijdig opgemerkt of behandeld worden, kan het zijn dat het onmogelijk wordt om glucose in te nemen. Dan biedt een glucagon injectie uitkomst. Glucagon is (net als insuline) een hormoon dat in de alvleesklier wordt gemaakt. Het verhoogt de bloedglucose snel door glucose vrij te maken uit de levervoorraad. Via een spuit (Glucagen®) dient het in een spier te worden gespoten, bijvoorbeeld door een huisgenoot of een collega. Glucagon in huis hebben is zinvol als u eerder een hypo met verlies van bewustzijn heeft gehad, wat vooral kan voorkomen bij langdurig insulinegebruik en ontbreken van de waarschuwingssignalen. Als diegene die bij u in de buurt is de glucagon niet kan of durft te spuiten, dient zo snel mogelijk 112 (de ambulancedienst) gebeld te worden. Deze kan de glucagon toedienen.
Nog sneller dan glucagon werkt een injectie van glucose, maar dat moet altijd in een ader worden gespoten door bijvoorbeeld de ambulancedienst.
Na een hypo zal de bloedglucose vaak, en soms langere tijd, verhoogd zijn. Gun uzelf de tijd om uw glucose weer rond de normale waarden te krijgen.
Hoe kan ik hypo's vermijden?
Een hypo wilt u liever vermijden, maar hoe?
In de eerste plaats is het belangrijk dat u weet of u medicatie gebruikt waarbij hypo's kunnen optreden: insuline of SU tabletten.
Doorgaans is uw medicatie zo gekozen dat uw glucosewaarden zo tussen 4 en 9 mmol/l zijn. Uw medicatie is dan in balans met uw dagelijkse werkzaamheden en eetpatroon. Als er aan uw normale activiteiten, voeding of gewicht iets verandert, kan de diabetesregulatie uit balans raken, en kunnen te hoge of te lage glucosewaarden optreden.
Zo kunnen hypo's ontstaan als u ineens gaat lijnen, koolhydraat arme voeding gaat gebruiken of als u op andere tijden gaat eten. Dat kunt u vermijden door geen maaltijden over te slaan, koolhydraat arme voeding te starten in overleg met uw diëtist, of niet veel later te eten dan gewoonlijk. Het is ook verstandig uw diabetes team te laten weten als u aan de lijn doet of koolhydraat arm gaat eten, zodat uw medicatie tijdig kan worden verminderd.
Lichaamsbeweging is uitermate belangrijk bij diabetes. Maar als u veel actiever wordt dan voorheen, of meer inspannend werk doet dan normaal, dan kan de glucose te ver dalen.
Wat u zelf kunt doen om hypo's te vermijden vindt u op het infoblad "Hoe voorkom ik een hypo door inspanning?"
Ook alcoholgebruik kan nog lang nadien leiden tot een hypo. Als u zo'n 1 à 2 glazen alcohol per dag drinkt is de kans op een hypo niet groot. Als u een feestje heeft en in korte tijd meer drinkt, neem dan vooraf een goede maaltijd en een koolhydraatrijke snack voor het slapen.
Krijgt u ondanks deze maatregelen toch vaak hypo's, dan moet de dosis of soort medicatie wellicht worden veranderd. Het is dus zinvol uw hypo's te bespreken met iemand van uw diabetes team.
Hypo's kunnen bij gebruik van insuline of SU tabletten niet altijd worden vermeden bij uw streven naar zo normaal mogelijke glucosewaarden. Het is dus erg belangrijk om goed met hypo's te leren omgaan.
Nachtelijke hypo's
Bent u wel eens bang dat een hypo in de nacht ontstaat, zonder dat u de vroege waarschuwingssignalen bemerkt?
Gelukkig komen nachtelijke hypo's bij gebruik van tabletten zelden voor, zeker als u normaal eet en weinig alcohol gebruikt. Bij insulinegebruik kan het wel gebeuren, en niet iedereen wordt er wakker van, vooral niet bij gebruik van slaapmiddelen.
Ontwaken met hoofdpijn of een lamlendig gevoel, nachtmerries, of een onverwacht hoge bloedglucose bij het opstaan, kunnen wijzen op een doorgemaakte hypo.
Als u denkt dat dat bij u het geval kan zijn, bepaal dan een paar dagen uw bloedglucose voor het slapen, rond 2 uur 's nachts, 5 uur 's nachts, en bij het opstaan. Overigens doet iedere insuline gebruiker er verstandig aan eens in de paar maanden de glucose ook 's nachts te controleren.
Heeft u nachtelijke hypo's bij gebruik van een middellangwerkende NPH-insuline of een mix daarmee, dan is overgaan op een langwerkende insuline een goede oplossing. Ze geven minder kans op nachtelijke hypo's.
Ook overleg met uw diabetesteam over aanpassing van de insulinedosis of uw eetpatroon (afhankelijk van het tijdstip van de hypo) is zinvol.