Fructose (vruchtensuiker) is een suiker die volop in onze voeding aanwezig is. Het komt van nature voor in fruit en veel groenten, zoals tomaten en wortelen. Tafelsuiker (die we in onze koffie of thee doen) bestaat voor de helft uit fructose. Fructose is de meest zoete, natuurlijke suiker. Vandaar dat het regelmatig wordt toegevoegd aan bewerkte voeding, zoals frisdranken, koekjes en sauzen.
Het bijzondere van fructose is dat het voornamelijk in de lever wordt afgebroken. Dat is in tegenstelling tot bijvoorbeeld glucose (druivensuiker) die ook in spieren of vetweefsel verwerkt kan worden. Aangezien de lever een belangrijke rol speelt in het ontstaan van ziekten, zoals type 2 diabetes en hart- en vaatziekten, denken we dat fructose een ongezondere suiker is.
Dat hebben we inderdaad aangetoond met ons onderzoek. Wanneer we mensen een dieet laten volgen en de effecten van fructose vergelijken met die van glucose, dan is fructose ongezonder voor de lever. Bovendien blijken mensen die door een erfelijke aanleg minder fructose te verwerken krijgen juist gezonder: ze hebben minder vetstapeling in de lever en een lager risico op type 2 diabetes, hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten. Bovendien zijn ze ook nog eens beter beschermd tegen darmkanker en puistjes.
Uit proefdieronderzoek hebben we geleerd dat fructose bijzondere dingen doet in de lever. Fructose kan zelf omgezet worden in vet, met alle nadelige gevolgen van dien. Daarnaast lijkt fructose een signaalfunctie te hebben. Het lijkt een signaal af te geven dat er een overvloed aan eten is, dat opgeslagen dient te worden als vet. Zo bevordert fructose de opname van glucose in de lever. Ook glucose wordt omgezet in vet. Fructose zorgt dus op verschillende manieren voor de opslag van vet in de lever. Waarom fructose geëvolueerd is als een mogelijke signaalstof van overvloed wordt uitgelegd in deze podcast van de Universiteit van Nederland, in de oratie van prof. dr. M.C.G.J. Brouwers en in dit artikel in een wetenschappelijk tijdschrift.
Al met al is er veel overtuigend bewijs dat fructose slecht is voor de gezondheid. Het is dus belangrijk dat de inname van fructose in onze maatschappij wordt verminderd. Die is momenteel het hoogst onder kinderen, jongeren en mensen met een laag sociaal economische positie. Een manier om de consumptie van fructose uit frisdranken te verminderen is de invoering van een zogenaamde suikertaks. In andere landen is al bewezen dat de invoering van een suikertaks ertoe kan leiden dat mensen minder gesuikerde frisdranken drinken. Helaas is de politiek in Nederland daar nog niet klaar voor.
Een belangrijke vraag die dan nog overblijft betreft groente en fruit: die bevatten ook fructose. Moeten we daar ook mee stoppen? We hebben dat onderzocht in de Maastricht Studie. Een kleine tienduizend bewoners uit de omgeving Maastricht hebben meegewerkt aan een uitgebreid onderzoek naar hun gezondheid. Wat bleek: mensen die veel fructose uit frisdranken dronken hadden meer vet in hun lever. Dat bleek niet zo te zijn voor fructose uit fruit: mensen die veel fructose uit fruit aten hadden niet meer vet in hun lever. Dat is een geruststellende bevinding, maar roept wel weer vragen op. Fructose is fructose, of het nu in frisdrank of in fruit zit, toch?
In de afgelopen jaren is er een ander orgaan in beeld gekomen, dat mogelijk een belangrijke rol speelt in de verwerking van fructose. Dat zijn de darmen. De darmen zijn ook in staat om fructose af te breken. Mogelijk zorgen de vezels in een appel ervoor dat de appel langzamer verteerd wordt en de darmen meer tijd krijgen om fructose af te breken. Er blijft dan minder fructose over voor de lever, waardoor het ook geen ongezonde effecten kan hebben. Dat zou verklaren waarom fructose uit fruit niet ongezond is. Dat zijn we momenteel volop aan het onderzoeken.